Berichten

Rooshert Uitvaarten in tijden van corona: update

Wij denken met u mee om binnen de Covid-19 maatregelen toch goed en liefdevol afscheid te nemen van uw geliefde.  Er kan heel veel niet meer maar er zijn ook mooie, alternatieve, bijzondere afscheidsrituelen ontstaan de afgelopen tijd. ‘Wat kan er nog wel?’ is de vraag waarop wij antwoord geven.

Met maximaal 30 personen afscheid nemen is ‘anders dan anders’. Er zijn noodgedwongen hele kleine, intieme uitvaarten ontstaan. De ervaring van de afgelopen tijd is echter ook heel positief: de nabestaanden hebben de kleine afscheidsbijeenkomsten ervaren als heel bijzonder, waardevol, intiem.

De kleine cirkel om een overledene heen voelt zich vaak vrijer om te spreken, te zingen, te musiceren. Kinderen en kleinkinderen durven meer omdat ze zich minder bekeken voelen en ook omdat ze zich nog verantwoordelijker weten om nu invulling aan het afscheid te geven.  Mensen die wat verder weg staan vinden manieren om toch hun medeleven en verdriet te uiten. Met elkaar vinden alle betrokkenen elkaar, op afstand, in hun rouw, in saamhorigheid. Het is een hele bijzondere tijd.

Er mag langzaam weer wat meer.

  • Maar steeds geldt: 1,5 meter afstand houden.
  • vanaf 1 juni mag er voor de dertig personen die aanwezig mogen zijn bij een uitvaart ook weer catering zijn. Men mag dus, in principe, na de afscheidsbijeenkomst weer met elkaar wat drinken en eten. Per locatie kan dit verschillen. Niet overal is het mogelijk de 1.5 meter afstand te houden. En het personeel wil zich veilig voelen. We houden rekening met iedereen.
  • Vanaf 1 juli zijn 100 personen per uitvaart toegestaan maar wel moet de anderhalve meter afstand in acht genomen worden. En daar zit hem een probleem omdat de meeste aula’s van crematoria niet groot genoeg zijn. Waar dan wel?
  • Wij zijn voortdurend op zoek naar alternatieve locaties waar wel ruimte is voor 100 mensen die ook nog 1,5 meter afstand van elkaar kunnen houden.
  • Denkt u hierbij aan theaterzalen, kerken, parken, buitenplekken, culturele ruimtes etc. Het uitwijken naar een locatie iets verder weg kan wellicht een hele goede optie zijn. En met goed weer is een plek buiten een fijne optie.
  • Wij zijn in overleg met een hele charmante, zeer veelzijdige, locatie net buiten Amsterdam, waar veel mogelijk is. Wij blijven zoeken naar nieuwe locaties met mogelijkheden. De lijst groeit.

Overleden aan Corona

  • Bij een door Corona-overledene is volgens het RIVM – nadat de overledene verzorgd is en bij voorkeur 24 uur in koelruimte is geweest – de kans op verspreiding van het virus klein en zijn er geen beperkingen voor rouwbezoek.
  • Mensen die ziek zijn: hoesten, niezen en verhoging hebben, worden geacht thuis te blijven en kunnen/mogen niet op rouwbezoek komen of aanwezig te zijn op de afscheidsbijeenkomst. Voor nabestaanden in de 1ste lijn, met lichte corona/griep verschijnselen, zoeken we samen naar veilige oplossingen, minimaal verplicht is een chirurgisch mondmasker.
  • Wij zullen zelf zo veel mogelijk afstand houden ter bescherming van onszelf en omdat wij graag zo gezond mogelijk willen blijven om te kunnen blijven werken.

In de praktijk

  • De laatste verzorging doen we – voor uw en onze veiligheid – in principe niet meer samen met nabestaanden omdat we de gewenste afstand van 1,5 meter dan niet kunnen houden. De verzorging wordt gedaan door twee professionele verzorgers die de beschikking hebben over alle noodzakelijke beschermingsmiddelen.
  • Indien u zelf de overledene wilt verzorgen dan kan dat. Wij kunnen hiervoor begeleiding op afstand geven. Dit gebeurt altijd na duidelijk overleg en wat er werkelijk kan zal per situatie verschillen.
  • Thuisopbaring is mogelijk maar ook hier gelden afspraken die per situatie kunnen verschillen. Wij leveren zo mogelijk maatwerk.
  • Een goed alternatief voor een thuisopbaring is een 24 uurskamer in een van de Amsterdams uitvaartcentra. U krijgt een eigen sleutel. Hierdoor kunt u op uw eigen moment familie en vrienden op rouwbezoek uitnodigen. Het blijft belangrijk dat u de Covid-19 maatregelen in acht neemt.
  • Opbaren kan in kist of mand, baar en lijkwade kan in principe. Per situatie bekijken we wat mogelijk is. Wij zullen adviseren wat wij in uw situatie het beste vinden.
  • Kennisgeving van het overlijden en betrokkenheid bij de uitvaart:
  • Een papieren rouwkaart kan natuurlijk gemaakt en verstuurd worden. U moet nadenken over wie wel en wie niet fysiek aanwezig kunnen zijn bij de uitvaart.
  • Voor hen die niet aanwezig kunnen zijn zijn er alternatieven om toch betrokken te zijn bij het afscheid, bij u. Denkt u aan online herdenken en condoleren. Sommige families maken een facebookpagina.
  • Veel van de uitvaart-locaties bieden nu live-streaming aan. Dit houdt in dat mensen op afstand de afscheidsbijeenkomst kunnen volgen en op die manier meebeleven. Daar waar dit nog niet standaard mogelijk is kan Rooshert dit voor u inhuren.
  • Er worden erehagen gevormd in de straat van de overledene, bij de aankomst bij de begraafplaats, bij de voetbalclub waar de rouwauto doorheen rijdt etc. Hierin is van alles mogelijk. De anderhalve meter afstand is altijd leidraad maar toch..!
  • In Amsterdam kan de overledene doorheen de grachten gevaren worden en kan er een laatste (bloemen)groet gebracht worden door vrienden en betrokkenen die op de wal staan.
  • Men kan op het moment van uitvaren tegelijkertijd, waar men ook is, naar dezelfde muziek luisteren. Een meditatie-moment van stilte hebben. En zo zijn er allerlei bijzondere nieuwe rituelen die ontstaan zijn in deze tijd van verstilling en afstand.
  • Wij van Rooshert hopen en ervaren dat verstilling en afstand niet hoeft te leiden tot verkilling en eenzaamheid maar dat er juist nu meer lieve aandacht voor elkaar is.
  • Bij iedere uitvaart die wij begeleiden zullen wij meedenken en zorgzaam zijn in onze aandacht voor de nabestaanden die afscheid nemen van hun geliefde, ook nu het anders moet in deze tijd van Corona.

 

 

 

 

 

 

 

 

PERSOONLIJKE KEUZES VAN uw UITVAARTBEGELEIDSTER.

In welke kist wil jij eigenlijk liggen Anne Margriet? Hele goede vraag. En ja, ik heb absoluut een persoonlijke favoriet.

Ik wil niet in een kist. Ik wil in een mand. En wel in de mand van Mandenmakerij De Mythe. Deze wordt door Jan en José met de hand gemaakt van wilgentenen uit hun eigen buurt in Noord-Holland. Ik kies voor de ongepelde wilgentenen, die zijn donker, wat roodbruin-achtig van kleur. Op de bodem ligt een laagje schapenwol, lekker zacht en aards. Ik wil over dat schapenwollenlaagje een eigen lakentje en een eigen kussen onder mijn dode hoofd.

Luchtigheid: contact met de buitenwereld

Het is natuurlijk maar suggestie want dood is dood. ?? Denk ik. Maar ik weet het niet zeker. Er is in een mand nog sprake van enige luchtigheid. Je bent niet hermetisch afgesloten van de buitenwereld, door het vlechtwerk heen stroomt lucht. Als ik nog kon kijken zou ik door de kiertjes heen de hemel kunnen zien. Zoiets.

Altijd als een familie voor deze mand kiest dwalen mijn gedachten even af naar hoe ik zelf, later, ik ben dan heel oud en ik ben het dan helemaal eens met mijn eigen dood (jaja wie weet hoe het loopt) in precies zo’n mand lig.

Mand op maat: puur natuur

De laatste keer dat ik deze mand ‘meemaakte’ , bij de uitvaart van een vrouw van mijn leeftijd en mijn postuur, is nog maar kort geleden. En ik zeg ‘mijn postuur’ omdat deze mand ook speciaal voor wat kleinere mensen gemaakt wordt, indien gewenst.

Mijn eigen liefde voor deze uitvaartmand is zo groot ook omdat ik altijd meemaak dat de mand, het materiaal waarvan deze gemaakt is, en de natuur die de overledene omhult, echt troost biedt aan de familie. Hoe hartverscheurend verdrietig de omstandigheden ook kunnen zijn. De warme pure natuurheid en levendige uitstraling van de mand geeft net dat extra gevoel van geborgenheid. En dat is een goed gevoel.

Levendige uitstraling

In mijn gedachten lopen de wilgentenen uit en ontspruiten er dus frisse, jonge, zachtgroene blaadjes aan mijn mandje. Mijn naasten steken wilde- en tuinbloemen en takjes en blaadjes in en door de mand heen. Ja dit is het romantische beeld dat ik heb als ik denk aan mijn eigen laatste omhulsel.

Mandenmakerij De Mythe in Zuid Schermer, Noord Holland.

Baar gevlochten met de wilg purpurea

Voor nu, nog levend en wel, kan ik dit prachtig mooie werk van harte aanbevelen. Behalve manden zijn er ook wilgentenen ‘bootjes’ en opbaarschalen te krijgen. En dat is ook mogelijk in andere, lichtere kleuren.

Vragen? Bel of mail ons. En u kunt uw eigen wensen natuurlijk vastleggen: de nieuwe druk van ons Wensenboekje is klaar. Stuur ons een mail en wij sturen het naar u toe.

wordt vervolgd

Met afstand
Alternatieve Uitvaart in Amsterdam

Uitvaart met eigen auto mag natuurlijk.

Rooshert Uitvaartbegeleiding in Corona-tijd: afscheid nemen en uitvaren binnen de beperkingen. Ook op afstand persoonlijk blijven.

In deze tijd werken wij meer dan normaal thuis hoewel dat heel onnatuurlijk voelt. We proberen waar mogelijk toch de opdrachtgever thuis te zien, op afstand, via een beeldscherm, maar liever hebben we toch ook persoonlijk contact. Het strikte naleven van de maatregelen staat haaks op onze manier van werken maar wij vinden het natuurlijk ook ontzettend belangrijk om ‘zo veilig mogelijk’ te werken voor en met onze klanten. Dus wij telefoneren en e-mailen en doen aan beeldbellen en gebruiken Whatsapp in onze communicatie met de opdrachtgevers en naasten waar we mee te maken hebben.

Schouders er onder en doen wat wel kan!

We voelen ons soms net politieagenten of handhavers in plaats van dat we de gebruikelijke lieve, invoelende uitvaartbegeleiding kunnen geven. Het vraagt extra geduld en energie van alle betrokkenen en dus ook van ons en al onze collega’s. Alles kost meer tijd, alles gaat trager door de maatregelen. En dat is waar we het mee moeten doen. Dus: schouders eronder en doen wat wel kan! Dat is ons uitgangspunt in deze rare tijd.

Nabestaanden moeten over veel meer keuzes maken.

In de afgelopen weken hebben wij verschillende uitvaarten meegemaakt die natuurlijk allemaal binnen de beperkingen georganiseerd moesten worden. Er ontstaat vaak keuzestress bij de familie:

Wie gaan we uitnodigen? Wie behoren tot de Kleine Kring van 30 personen die aanwezig mag zijn bij de uitvaart?

Hoe geven we andere mensen toch gelegenheid afscheid te nemen?

Hoe betrekken we de grotere kring om ons heen hierbij?

Hoe verwoorden we dit in de tekst op de rouwkaart?

Gaan we later nog groots herdenken? (oh god moeten we daar nu al bij stilstaan?)

Daarnaast selecteert het zich soms ook zelf uit en zijn slechts de echt betrokken mensen aanwezig bij een afscheid wat vaak ook weer als heel intiem en prettig wordt ervaren.

Wat doen we daarna na de uitvaart?

Mogen we nou wel of geen ere-haag laten vormen?

In deze tijd zijn er veel vragen en problemen op te lossen.

De uitvaart van Bart: twee afscheidsbijeenkomsten

De uitvaart van Bart, een man van 53, wordt georganiseerd door ons samen met de familie om hem heen. Zijn moeder, broer en zus, schoonzus vormen de harde kern in de organisatie. Liefdevol en zeer betrokken zijn ze en ze willen graag aan zo veel mogelijk mensen gelegenheid geven afscheid te nemen van Bart.

De maximaal 30 personen-regel zit in de weg. Hoe dan wel?

Afscheid nemen en condoleren op afstand.

Op twee momenten zijn er rouwbezoeken mogelijk waarvoor mensen zich hebben op gegeven via email. Iedereen krijgt een paar minuten de tijd om bij Bart te kunnen zijn en om met de familie te kunnen praten. Als de tijd om is vragen wij of ze weer naar buiten willen gaan Alles met de inmiddels gebruikelijke afstand. Een violist en een gitarist maken muziek voor de mensen die buiten staan te wachten voor het rouwbezoek.  De muziek is sfeervol en biedt troost.

Er is een online condoleance register geopend waar vrienden, familie en collega’s reacties, foto’s en muziek op plaatsen. Wie wil kan een brief of een kaart aan Bart schrijven die wordt meegegeven in zijn graf.

Twee uitvaartplechtigheden, op geheel eigen wijze.

En er zijn twee afscheidsbijeenkomsten. Op de eerste dag voor een groep vrienden. En op dag twee is de familie-afscheidsbijeenkomst. Dit is een familie waarbij het heel natuurlijk is om heel veel zelf te doen. En op hun geheel eigen wijze. Op een alternatieve locatie in Amsterdam Noord vinden de afscheidsbijeenkomsten plaats. Prachtig gelegen aan het water. De familieleden maken de kaart en beschilderen de kist. Barts broer rijdt hem in zijn rode camper-bus naar de verschillende uitvaart-locaties gereden.

Afscheid met zorgvuldige voorzichtigheid

De anderhalve-meter-afstand wordt nageleefd, voor zover mogelijk. Want WAT is dat moeilijk! In de ruimte waar de plechtigheden plaatsvinden staan de stoelen keurig volgens de regels opgesteld. Alleen de familieleden die elkaar in het dagelijks leven voortdurend fysiek nabij zijn zitten naast en tegen elkaar aan.

De overige aanwezigen houden zich keurig aan de afstand. Maar afstandelijk zijn ze zeker niet. In voorzichtige aanwezigheid en houding nemen ze met elkaar afscheid van Bart. Er zijn momenten waarop het onmogelijk is niet toch (te) dicht bij elkaar te zijn. Tijdens het in de bus tillen van de kist van Bart. Het is zo goed als onmogelijk om dat met afstand te doen.

Erehaag met applaus

Onderweg naar de begraafplaats in een klein dorpje in Noord Holland is er een erehaag gemaakt door vrienden die niet bij de begrafenis of het afscheid aanwezig konden zijn. De stoet met voorop het rode busje met open deur en klep rijdt onder applaus door de haag.

Ook op de begraafplaats wordt er alle tijd genomen om afscheid te nemen van Bart. Er wordt gezongen en de kist van Bart wordt door familie met touwen neergelaten in zijn graf.

De kist wordt bedekt met bloemen en kaarten. En dan is het tijd om Bart achter te laten. Het waren heel intensieve dagen maar de familie is achteraf blij dat op deze manier, zo bewust en met alle aandacht, zo veel mogelijk mensen afscheid hebben kunnen  nemen van Bart.

Brieven en kaarten meegeven in het graf

Kaarten en brieven worden mee gegeven in het graf

Het is een hele bijzondere tijd vol goede en mooie momenten

Deze tijd vraagt om voortdurend alert zijn en bewust omgaan met elkaars en je eigen veiligheid. Dat maakt het voor alle aanwezigen zo extra zwaar. Alles gaat trager. Alles wordt dieper ervaren en gevoeld, zo lijkt het.

Maar het resulteert ook in extra respect voor ‘de anderen’. Deze overbewustheid geeft een hele speciale sfeer aan alles, aan het leven en zeker ook aan het afscheidnemen. Uitvaarten in deze tijd zullen niet licht vergeten worden. En daarmee krijgen alle overledenen nu misschien wel een nog specialer plekje in de herinneringen van hen die verder gaan met leven.

We gaan weer richting een iets soepeler leven lijkt het. Vanaf 1 juli mogen er weer maximaal 100 mensen bij afscheidsbijeenkomsten aanwezig zijn. Met nog wel de anderhalve meter regel. Dat wordt een nieuwe uitdaging.

 

Prachtige illustraties bij dit artikel door XF&M

Afscheid is liefde: artikel over Uitvaart en Corona in de PS (Parool) van zaterdag 4 april 2020 door Jocelyn Vreugdenhil. Uitvaart in Corona-tijd belicht door verschillende uitvaartondernemers waaronder wij. Lees het artikel.

Zorgzaam zijn
Illustratie uit de Decamerone

Decamerone: op de vlucht voor de pest vertellen deze mensen verhalen aan elkaar.

Leven en sterven in tijden van het Corona-virus.

Kleine uitvaarten want we moeten allemaal onze best doen voor ‘flatten the curve’: maximaal 30 personen aanwezig bij een uitvaart. Dit aantal is exclusief het uitvaartpersoneel. Staat de ruimte niet toe dat 1.5 meter afstand gehouden kan worden dan mogen er minder mensen bij zijn. Maatregelen die ‘een uitdaging’ vormen.

Niet alleen alle ‘gewone’ horeca-zaken maar dus ook alle koffiekamers van uitvaartlocaties zijn gesloten.

Wij nemen dit advies ter harte omdat wij het belangrijk vinden bij te dragen aan maatregelen die als doel hebben het land zo min mogelijk te ontwrichten. Besmettingen zo veel mogelijk te voorkomen dan wel over een langere periode te laten ontstaan.

De uitdaging zit hem nu in ‘hoe dan’?

Hoe gaan wij om met dit gegeven. Hoe laat je mensen toch zo goed mogelijk , in zeer klein comité, afscheid nemen van hun dierbare?

Uit de praktijk van vandaag; liefdevolle sociale distantie en creatieve nieuwe rituelen.

Op de kaart staat dat de afscheidsbijeenkomst in besloten kring plaats vindt.

De dag en tijd wordt wel genoemd met het verzoek of iedereen op dat moment, in zijn of haar eigen omgeving, in gedachten bij de overledene en de familie wil zijn. Kaarsjes zullen in vele huizen branden op dat moment. Saamhorigheid en troost op afstand.

Troost-post

Tevens vragen wij op de kaart, en eventueel ook in de rouwadvertentie in de krant, aan mensen om herinneringen aan de overledene, foto’s, verhalen te delen met de familie. Dit kan per post maar dank zij de digitale communicatie-mogelijkheden kunnen wij elkaar ook bereiken zonder fysieke aanraking en nabijheid.

Samenwerken, meebewegen en lief zijn.

Deze ongekende, extreme en bijzondere omstandigheden vragen van ons allemaal veel creativiteit en een flexibele instelling. Wij zetten ons in om u toch op een zo liefdevol mogelijke manier afscheid te laten nemen van uw dierbare.

Ter inspiratie: het ontstaan van een nieuwe Decamorone?

De Decamerone  is een verzameling van honderd verhalen die de Italiaanse dichter en geleerde Giovanni Boccaccio schreef, waarschijnlijk in de periode 1349–1360. Dit middeleeuws werk wordt als zijn meesterwerk beschouwd en geldt stilistisch als een van de mooiste werken uit de Italiaanse literatuur.

In dit boek laat Boccaccio drie mannen en zeven vrouwen honderd verhalen vertellen. Zij bevinden zich veertien dagen op een buitenplaats in afzondering. De mannen en vrouwen zijn gevlucht voor de pest die in Florence woedt.

Laten we ook nieuwe mogelijkheden ontdekken!

“When written in Chinese,
the word ‘crisis’ is composed
of two characters.
One represents danger and
the other represents opportunity.”

John F. Kennedy

 

 

 

 

WHATS IN A TEAR van Merle Bergers

Het nieuwe nadenken over -het vormgeven van- de dood. Van zit-lig-kisten tot witte cake: zo denken deze designers over de sterven, de dood, afscheid, uitvaart en rouw

Een virtuele bijna-doodervaring of een app om na het overlijden van je dierbare in contact te blijven. In het Cube Design Museum geven ontwerpers een moderne draai aan de dood.

De tentoonstelling toont hedendaagse ontwerpen rond afscheid nemen, sterven, dood, rouwen en herinneren. Zo’n 50 objecten laten zien hoe ontwerpers van nu invulling geven aan verschillende behoeften en rituelen rondom de dood.

BRIEFKAARS van Jorik Hepworth

Niks mis met een traditionele uitvaart maar het mag ook anders

We kiezen steeds vaker voor een minder traditionele begrafenis. De expositie laat zien hoe designers – vaak na een eigen ervaring – invulling geven aan behoeften en rituelen rondom de dood. Interieurbouwer Sjeng Schellinx denkt bijvoorbeeld dat er behoefte is aan een zit-lig-kist, waarin de overledene wordt opgebaard in een luie stoel. Ontwerpduo Citelli en Bretzel bedachten een biologisch-afbreekbare capsule waarin de overledene wordt geplaatst. Hier wordt na het begraven van de kist een boom op geplant als gedenkteken.

Vertrektijden van doden op hun laatste reis

Elke seconde sterven twee mensen op de wereld. Designer Niek Audenaerd ontwierp daarom Departures, waarbij hij alle overledenen aankondigt als vluchten van vliegtuigen. Ook verliest het dragen van traditionele zwarte kleding terrein. Food-designer Marije Vogelzang ontwierp daarom een volledig witte begrafenis, waarbij zelfs het eten wit is.

Het bespreekbaar maken van de dood kan bijdragen aan de vermindering van de angst voor de dood en het accepteren van sterven als onlosmakelijk onderdeel van het leven.

Praktische informatie over de tentoonstelling

(Re)Design Death is een expositie van het Cube Design Museum in Kerkrade, het eerste museum van Nederland dat volledig in het teken van design staat. De tentoonstelling zal in het Cube Design Museum te zien zijn vanaf 11 februari tot en met 24 januari 2021. Meer informatie vindt u hier

 

Laatste verzorging Rooshert

 

Laatste verzorging Rooshert

Liefdevolle laatste verzorging met de familie

Een melding in de nacht.

Ik ben even mijn oriëntatie kwijt als ik gebeld word en denk dat het al ochtend is. Maar het is 01.00 uur als de dochter belt. Moeder is even voor middernacht overleden.

Eigenlijk hadden we later die dag een afspraak voor een voorbespreking, maar daar heeft moeder niet op gewacht. ‘Het is goed zo’. De echtgenoot wil graag dat we mevrouw ophalen en overbrengen naar een uitvaartcentrum en haar daar verzorgen, kleden en opbaren. Het huis is te klein om haar thuis op te baren.

Door een koude nacht rijd ik naar ze toe. Een half uurtje later zit ik bij de familie in de woonkamer waar mevrouw in een hoog-laag bed is overleden. Het is snel gegaan de laatste dagen. Iedereen is verdrietig, maar ook opgelucht dat haar een langere lijdensweg bespaard is gebleven.

Bewust keuzes maken

Na de eerste kennismaking vraag ik of ze er bewust voor gekozen hebben dat mevrouw wordt overgebracht en in het uitvaartcentrum verzorgd wordt of dat ze het misschien fijn vinden als we haar thuis verzorgen en kleden.

De dochter vindt dat toch wel een prettig idee en eigenlijk wil ze daar ook wel graag bij helpen. En dus is dat wat we doen: samen wassen en kleden we mevrouw. De dochter en echtgenoot zijn zichtbaar blij met deze beslissing.

Zelf de overledene verzorgen of daarbij helpen.

Helpen bij de laatste verzorging is vaak enorm intens en waardevol. Het is een van de laatste fysieke contact momenten en een heel mooi ritueel. Het helpt bij de bewustwording en het onder ogen zien van de werkelijkheid. Het is een moment om afscheid te nemen van een lichaam dat je zo toegenegen is geweest. In dit geval is het het liefdevol eren van het lichaam dat jouw leven gaf. U doet alleen datgene waar u zich prettig bij voelt en vaak is dat gaandeweg ongemerkt meer dan u van te voren had kunnen bedenken. Onze rol is om iedere stap te begeleiden. En u het vertrouwen te geven dat u het goed doet, met soms een heel klein duwtje in de rug. We hebben nog nooit meegemaakt dat mensen spijt hadden.

Afscheid nemen

Als we bijna klaar zijn kamt de dochter voor een laatste maal met een lieve glimlach de haren van haar moeder. De dood heeft ontspanning gebracht, de pijn is uit haar gezicht gegleden. De echtgenoot komt naast de dochter staan en slaat zijn arm om haar heen. Wij laten hen een moment alleen met hun geliefde moeder en echtgenote voordat we haar door de donkere nacht naar het afscheidshuis brengen.

 

Liefdevolle verzorging door Rooshert

Liefdevolle laatste verzorging met de familie

Dementie-vriendelijke uitvaart

DEMENTIE-VRIENDELIJK, wat is dat?

Op de parkeerplaats van het Crematorium ontmoet ik Peter. Een charmante, keurig geklede man met een vriendelijke uitstraling van in de 70. Hij vraagt mij of er ook een toilet in de buurt is. Ik zeg ‘ja hoor, zeker’ en wijs in de richting van het toilet. Peter kijkt wat twijfelend en daarom vraag ik of ik met hem mee zal lopen. Hij voelt zich klaarblijkelijk niet helemaal op zijn gemak. Hij vertelt me dat hij met zijn vrouw is meegekomen en dat zijn vrouw bij de plechtigheid zit maar dat het hem allemaal te veel werd.

BEETJE IN DE WAR

Hij is een beetje in de war de laatste tijd, vertelt hij verder, hij vergeet van alles. Hij zegt dat zijn vrouw straks wel terug komt. Toch? Bij de toiletten aangekomen vraag ik hem of hij het fijn vindt als ik even op hem blijf wachten. Hij knikt blij naar me, dat zou hij heel fijn vinden.

HOE HEET JIJ?

Samen teruglopend naar zijn auto weet Peter niet meer hoe we elkaar zijn tegengekomen. Ik leg hem uit dat ik hem naar het toilet heb gebracht en dat ik hem nu terug breng naar zijn auto. Daar installeer ik hem met een kopje koffie en dan vraagt hij mij of ik weet wanneer zijn vrouw terugkomt. In de tussentijd heeft hij twee keer naar mijn naam gevraagd. Ik bespreek met hem dat ik even ga kijken tot hoe laat de dienst duurt en dan terug kom. Als ik naar de informatiedesk loop kom ik zijn echtgenote tegen, ik leg haar uit wat er gebeurd is, ze voelt zich bezwaard maar ik zeg dat ik het fijn vond dat ik haar echtgenoot heb kunnen helpen.

DEMENTIE-VRIENDELIJKE UITVAARTBEGELEIDSTER

Wat ben ik blij met de tools die ik aangereikt heb gekregen in de training Dementie-vriendelijke Uitvaartverzorger. Ik weet Peter gerust te stellen, ik maak oogcontact en stel eenvoudige vragen. Vraag of ik hem mag helpen, betrek hem bij de oplossing en benoem wat ik ga doen.

DAT LIJKT VOOR DE HAND TE LIGGEN, MAAR DAT IS HET NIET

Want in het dagelijks leven, ook het ‘gewone’ leven, komen we regelmatig mensen tegen die in de war zijn in het razendsnelle leven van alledag. Stilstaan en stap-voor-stap omgaan met mensen verdient meer aandacht.

Ik mag mezelf na het succesvol afronden van de training een Dementievriendelijke Uitvaartverzorger noemen en het daarvoor ontworpen logo gebruiken.

Lisette Verheijen van Rooshert Uitvaartbegeleiding

Opruimen voor je dood gaat

OPRUIMEN VOOR JE DOODGAAT : de edele Zweedse kunst van Döstädning   Auteur: Margareta Magnusson

Wil je je familie na je dood niet opzadelen met uitpuilende kasten en kamers, orden dan je bezittingen bijtijds. ‘Opruimen voor je doodgaat draait niet alleen om spullen. Als dat zo was, dan zou het niet zo moeilijk zijn.’

OPRUIMEN VAN SPULLEN EN EMOTIES

Dat zegt de auteur Margareta Magnusson, een Zweedse dame van ‘ergens tussen de 80 en 100 jaar oud’ . Opruimen gaat niet alleen over spullen wegdoen, maar opruimen gaat over emotie. In een heel leven verzamelt een mens van alles, spullen en herinneringen. Opruimen gaat dan niet zo snel. Je blijft natuurlijk steken in liefdesbrieven van vroeger, in fotoboeken of in schoolspullen. Er komen zowel positieve als negatieve emoties bij je naar boven. Je wandelt over het laantje der herinneringen. Dat is ook de reden waarom Margareta er voor pleit dat je er op tijd mee begint. Dan kun je alles rustig bekijken en je leven overzien. Dan heb je de tijd om te bedenken wat je met je spullen zult gaan doen.

REFLECTEREN OP JE LEVEN

Döstädning is het Zweedse gebruik om je materiële bezittingen
te ordenen tegen het einde van je leven. Het is een manier om je
nabestaanden nergens mee op te zadelen, maar ook een ritueel
dat je helpt om te reflecteren op je leven – of dat nou binnenkort
op zijn einde loopt of nog bij lange na niet. Wat laat je
achter aan materiële bezittingen als je er zelf niet meer bent?
Wat zegt dat over jou? En zou je daar dan maar niet beter zelf de
regie in nemen? Door de erfstukken te scheiden van de rommel,
orden je ook de waardevolle herinneringen.

EEN PAAR TIPS UIT HET BOEK

1.Begin rond je 65ste, dan heb je er zeker nog puf voor. Kies een tempo dat bij je past. Zie ontspullen als een mooie manier om je leven te overzien. Verkoop wat weg mag of schenk het weg. Dat levert soms leuke contacten op met een veilingmeester, kopers of de medewerkers van de kringloopwinkel.

2. Sla foto’s en brieven nog even over. Opspelende herinneringen halen de vaart eruit. Ben je klaar met de rest, overweeg dan dia’s en foto’s in te scannen en op een USB-stick uit te delen. Of sorteer foto’s en stop ze voor elk familielid in een envelop. Margareta deelt ze uit op bijzondere momenten.

3. Laat instructies na zoals Margareta’s moeder op briefjes deed: ‘Deze kleding kan naar het goede doel’ of ‘dit boek moet terug naar Jonas’. Op de revers van een paardrijtenue hangt de naam van een contactpersoon van een museum. ‘Het voelde alsof zij me begeleidde’, schrijft de auteur.

4. Nodig kandidaten uit voor de bezittingen die weg kunnen: een kleinkind, buurman of jonge kennis die op zichzelf gaat wonen. Laat zien wat je hebt en vertel het verhaal erachter. Misschien kun je tassen en dozen klaarzetten zodat jouw overbodige spullen direct met de nieuwe eigenaar mee kunnen.

5.Voorkomen gêne bij familie. Zorg dat nabestaanden niet van streek raken van brieven of dagboeken. Voer ze aan de papierversnipperaar of gooi ze in het vuur. En snoei alvast in geheime verzamelingen. Margareta: ‘Bewaar je favoriete dildo, maar gooi de andere vijftien weg’.

6. Maak een weggooidoos voor na je dood met je oude liefdesbrieven en aandenkens. Goed om af en toe in te kijken en gemakkelijk weg te gooien als je er niet meer bent. Neem geen grote doos, een schoenendoos moet afdoende zijn.

VIER HET GELUK DAT EEN MENS IN EEN LEVEN VERZAMELT

Opruimen voor je doodgaat is een praktische gids die je helpt
inventariseren wat écht belangrijk is, om zo comfortabel en
stressvrij mogelijk met je bezittingen om te gaan. Margareta
Magnusson bespreekt het proces van herinneren, ouder worden
en de dood op verrassend vrolijke wijze, en laat zien dat döstädning
een ontroerende en waardevolle methode is die jou of iemand
die je liefhebt kan helpen om al het geluk te vieren dat een mens
in een leven verzamelt.

Rituelen bieden bij een afscheid troost en houvast. Hoe kun je zulke
 afscheidsrituelen zelf invullen? En welke rol kan een uitvaartverzorger daar bij spelen?

Rituelen geven een moment of gebeurtenis diepere betekenis. Een uitvaartritueel drukt zonder woorden de gevoelens van nabestaanden uit en onderstreept wie de overledene was. De kracht schuilt in eenvoud en herkenbaarheid. Veel rituelen maken daarnaast gebruik van een bepaalde symboliek. Door een kaars aan te steken, creëer je een moment van stilte en bezinning en zet je tegelijkertijd de overledene in het licht.

Afscheidsrituelen

Bij een kerkelijke uitvaart zijn veel rituelen van oudsher onderdeel van de dienst. Vaak worden de psalmen en bijbelpassages samen uitgezocht, waarna de priester of pastoor de dienst leidt. Maar ook bij uitvaarten die niet vanuit de kerk worden verzorgd, hebben mensen behoefte aan rituelen. Ze gaan dan op zoek naar persoonlijke rituelen om de uitvaartplechtigheid extra ‘betekenis’ mee te geven. Dat kan van alles zijn: met alle kleinkinderen de kist beschilderen, alle bezoekers een bloem op de kist laten leggen, een fotocollage van het leven van de overledene laten zien – zelfs samen koffiedrinken na de plechtigheid is eigenlijk al een ritueel. Datgene waar bewust inhoud aan wordt geven en nadrukkelijk wordt benoemd is een ritueel.

Weinig tijd

Wanneer het overlijden onverwacht komt, is er weinig tijd om na te denken over afscheidsrituelen. In die paar dagen tussen overlijden en uitvaart moet er immers al zo veel geregeld worden. Als uitvaartverzorger denk je mee, geef je advies en help je bij het realiseren van de wensen. Zeker wanneer nabestaanden iets heel bijzonders willen waarvan ze niet goed weten hoe ze het in een afscheidsplechtigheid kunnen inpassen, wanneer ze onderling discussie hebben of moeite hebben om de juiste tekst of muziek te vinden, kun je als uitvaartverzorger van grote toegevoegde waarde zijn.

Bloemenzee

Toen de vader van Jolanda Kremers (53) op 87-jarige leeftijd overleed, hebben zij en haar familie samen met de uitvaartverzorger een persoonlijke afscheidsceremonie samengesteld. Jolanda: ‘We wilden graag iets doen met bloemen, want daar hield mijn vader zo van. Mijn zus had bedacht dat ze alle bezoekers bij binnenkomst een roos wilde geven die ze vervolgens bij de kist in grote vazen mochten zetten. De uitvaartverzorger vroeg goed door: Wat maakten bloemen voor vader zo bijzonder? Uiteindelijk hebben we op de uitnodiging gevraagd of alle bezoekers een bloem wilden meenemen die ze bij onze vader vonden passen. Al deze bloemen werden in grote vazen naast de kist gezet. Zo stond mijn vader tussen een bonte bloemenzee, precies zoals hij altijd zo mooi vond. Ontroerend om te zien.’

Laatste sacrament

Afscheidsrituelen spelen een rol bij de uitvaart, de uitvaart zelf is één moment in het proces van afscheid nemen. Elza de Weerd (45) en haar zus Eva hadden juist rondom het moment van overlijden van hun moeder behoefte aan een ritueel. Elza: ‘Mijn moeder is katholiek opgevoed, maar deed daar al jaren niets meer aan. Ze herinnerde zich uit haar jeugd wel de rituelen rondom het afscheid van haar opa’s en oma’s, zoals het laatste sacrament. Dat maakte altijd veel indruk op haar. We hebben er een eigen variant op gemaakt, door een kaars aan te steken naast haar sterfbed en een echt ‘afscheidsgesprek’ met elkaar te voeren. Een prachtig, intiem ritueel waar mijn zus en ik nu nog vaak aan terugdenken.’

Vertaalslag

Met betrekking tot persoonlijke afscheidsrituelen is heel veel mogelijk, vaak meer dan mensen denken. Maar met name wanneer het overlijden onverwacht komt, voelt tijd vaak als een beperkende factor. Toch hoeft het niet veel extra tijd en moeite te kosten om de afscheidsrituelen een meer persoonlijke invulling te geven. Bovendien is er ook ná de uitvaart nog veel mogelijk. Denk bijvoorbeeld ook aan een bijzondere manier om de as te verstrooien. Sta stil bij wie de overledene was en bedenk hoe je dit kunt vertalen naar een ritueel. Moeite om die vertaalslag te maken of vraagtekens bij wat er mogelijk is? Vraag dan de uitvaartbegeleider om advies.

Tekst: Frieda Zieleman