Berichten

Duizelingwekkend Herinneringskunstwerk

Citaat uit de recensie verschenen in ZIN magazine op 28 mei 2019:

‘Alleen de vragen resten nog. Opmerkelijk debuut over ouderdom, herinneringen en afscheid nemen.De Parijse Jeanne zit in haar stoel en kijkt om zich heen. Praten doet ze niet meer. Straks beslissen haar kinderen dat het tijd is voor een verzorgingshuis. Wat rest zijn de belangrijkste vragen des levens: heb ik het goed gedaan en hoe gaan we straks voorgoed uit elkaar?’

Schemerland gaat over herinneren en vergeten, over leren spreken over het leven en de dood. Jeanne blikt terug op haar leven en vraagt zich af: heb ik het goed gedaan? Hoe neem je afscheid van het leven, van een kind, een moeder? Wat vermag verbeelding in een pijnlijk klein gebleven vrouwenleven? Schemerland is een taalbouwwerk over menselijk onvermogen.

In Spoelstra’s uitzonderlijk rijke boek levert de hoofdpersoon een krachtmeting met spoken uit het verleden en het onvermijdelijke einde. Een vrouw zit in haar stoel, kijkt televisie en aanschouwt hoe de wereld, net als zij, ten onder gaat.

Berthe Spoelstra

Lees meer op de website van Berthe

 

En persoonlijke noot van Anne Margriet: Sinds onze studie theaterwetenschappen zijn wij, 8 dames sterk, een Damesclub die meerdere keren per jaar samenkomt. Berthe is een van ons.

Afscheidstuintjes: rouwbloemwerk met liefde gemaakt

Bent u op zoek naar een rouwstuk of een boeket met de mooiste wilde bloemen? Bont gekleurd of in harmonie maar altijd met een weelderige uitstraling?

Mensen die van wat woestere, wilde bossen bloemen houden zijn vaak ook op zoek naar een alternatief voor traditioneel rouwwerk vandaar deze speciale site met afscheidsbloemen waarvoor bloemen van de veiling gebruikt worden maar ook veldbloemen, varens  en ranken uit de eigen tuin van Bloem & Zee.

Ter inspiratie en voor meer informatie neemt u een kijkje op Afscheidstuintjes.

Afscheidstuintjes is een onderdeel van Bloem en Zee.

 

De voorstelling DOOD EN ZO speelt dinsdag 14, woensdag 15 en donderdag 16 november in Theater Bellevue

Kort nadat Annemarie Prins en Eva Duijvestein een paar jaar geleden vriendschap sloten, startte hun samenwerking aan ‘het project’ DOOD EN ZO. Het idee voor de voorstelling ontstond bij Annemarie Prins, uit onvrede over het publieke discours rondom sterven. Al te vaak wordt gesproken in grote, abstracte begrippen en vanuit gefixeerde standpunten. Het debat blijft ver verwijderd van het tastbare, lichamelijke, persoonlijke. Er is weinig ruimte voor twijfel en (zelf)onderzoek. In het theater, tastbaar, lichamelijk en persoonlijk als het is, kan volop getwijfeld en onderzocht worden.

Getwijfeld en onderzocht wordt er. De droomdood: zonder lijden en met je dierbaren rond het bed. Het wilde, bij voorbaat verloren gevecht tegen het grote zwart. De lange, moeizame glijvlucht naar het graf. Hij kan verlosser zijn. Of moordenaar. Hij stelt niks voor, want zo belangrijk is een leven niet. Hij is almachtig, want rukt je liefste weg. En wie wil je zelf zijn? Wat doe je? Ga je de dood tegemoet om je naasten je teloorgang te besparen? Of vertrouw je op hun liefde en eindig je als stinkend wrak?

DOOD EN ZO is een interessante, intieme, prikkelende en persoonlijke voorstelling over de vele gezichten van de dood, ze schuurt soms zo hard dat het ongemakkelijk voelt, ze is rauw en vol cynische humor. Hoewel het ook een voorstelling is over vriendschap wordt ze nergens sentimenteel of melancholisch, het is haast wel of elke vorm van genegenheid en warmte ontbreekt. Zelfs de scene waarin Eva Annemarie op schoot neemt heeft iets ongemakkelijks en koels.

Ook het toneelbeeld geeft een ongemakkelijk gevoel. De ruimte is begrensd, het rechthoekig speelvlak van een laagje water geeft een kader waarom heen gelopen kan worden. Het water is zwart, spiegelend, koud en oncomfortabel, De betekenis is? Water is leven? Water spoelt zonden weg? Het blijft voor ons gissen, maar ook dat geeft dan weer betekenis,

Ben je bang? De vraag die telkens terug keert maar eigenlijk niet echt beantwoord wordt is; ‘ben je bang?’ Hoewel het antwoord ja is. Is het zoals bij zovelen niet de angst voor de dood maar voor de levensfase die daar aan voorafgaat die wordt gevreesd.

Wellicht is het tijd dat de discussie over ‘Zelfsterfzaamheid’ (wij vinden het een geniaal nieuw woord) die in Nederland het publieke en politieke debat in z’n greep houdt plaatsmaakt voor de discussie over goede palliatieve zorg in de ruimste zin van het woord. Als uitvaartbegeleiders weten we dat de dood nu eenmaal meestal niet zo elegant is, maar de weg er naar toe kan een hele dierbare zijn voor degene die komt te overlijden maar vooral ook voor de nabestaanden. Als deze op een goede manier bewandeld wordt. Dan zal er naast de agressie, ergernissen, harde en cynische humor uit de voorstelling ruimte zijn voor heel veel liefde, warmte en genegenheid.

Aan het begin van de voorstelling staat Annemarie Prins met haar rug naar de zaal onder een tooi van hertengeweien. Aangezien het beeldmerk van Rooshert een gewei is vonden wij dit een leuke overeenkomstigheid. Het Hert, is het rijdier van de goden en begeleider van de zielen door de duisternis naar het licht. Symbool voor de kringloop van de natuur, vergankelijkheid en wedergeboorte. Het Hert als zinnebeeld voor ‘lokroep naar nieuwe avonturen’. Toen wij naar onze auto terugliepen na de voorstelling kwamen wij de dames Annemarie en Eva tegen en we hebben een kort gesprekje met ze gehad over deze symboliek. Leuk was dat. In de voorstelling zijn de actrices geen personages maar zichzelf, althans, zo lijkt het. De namen van de personages zijn dezelfde als de namen van de actrices. We hebben te maken met echte mensen van echt vlees en bloed. Dat is zowel op het toneel als in de donkerte van het naar huis gaan een goede ervaring.

Gaat het zien. In Bellevue met randprogramma/voorgesprek: (het randprogramma is helaas uitverkocht)  Wo 15 & do 16 nov voorgesprek onder leiding van onze collega uitvaartbegeleider Karel Winterink.

Voor: Iedereen die geïnteresseerd is in het thema sterven en dood.

Door: Noord Nederlands Toneel

Zie voor speeldagen in het land: www.nnt.nl

 

 

Rooshert presenteert: het Huis van Heimwee & Hoop in het pop-up platform Emporium of Wonders in de Amsterdamse Pijp, Quellijnstraat 80.

Op deze plek, waar verschillende disciplines samenkomen: kunst, theater, duurzaamheid, kleding, fotografie en aandacht voor bewust leven, zijn wij in april aanwezig om aandacht te geven en te vragen voor het thema: Heimwee maar zeker ook Hoop.

Praten over de dood is steeds minder een taboe aan het worden maar voor veel mensen is het nog steeds niet makkelijk om over je eigen sterfelijkheid na te denken en te praten. Heel graag gaan wij in gesprek met mensen en beantwoorden wij vragen over wat er eigenlijk allemaal mogelijk is op het gebied van ‘de uitvaart’.

– Open huis zondag 23 t/m dinsdag 25 april van 12.00 tot 17.00 uur

– Maandagavond 24 april 19.30 uur de film Paul’s last Waltz met gesprek daarna

– Dinsdagmiddag 25 april 12.00 uur ‘Ritueel van de Melancholie’

Paul’s Last Waltz

De vader van filmmaakster Lieza Röben overleed in 2014. De dagen voor het sterven, toen Lieza en haar familie afscheid namen van hun (stief)vader en man, beleefden ze in een roes. In Paul’s Last Waltz keert ze samen met haar familie terug naar deze ingrijpende periode. Ze spreekt met haar vriend, broer, stiefbroer, stiefzus en stiefmoeder en ontleedt zo de roes van deze dagen. Gaandeweg worden hun herinneringen steeds tastbaarder en komen ze dichtbij de kunst van het sterven.

‘Ritueel van de Melancholie’

Voor geïnteresseerden die een dierbare verloren hebben is er op dinsdag 25 april om 13.00 uur een ‘Ritueel van de melancholie’: even met aandacht stilstaan bij je dierbare en je gevoel. José Antonio begeleidt het ritueel, hij komt uit Peru en is verhalenverteller op scholen maar ook op grote festivals.

U bent van harte welkom. Een kopje thee of koffie staat klaar.

——————————————————————————————————————-

Live muziek bij afscheid: hoewel cd-muziek natuurlijk meestal gebruikt wordt tijdens afscheidsbijeenkomsten en dat ook heel goed werkt, is het ook bijzonder en erg mooi als er live muziek gemaakt wordt. Tijdens de afscheidsbijeenkomst wordt gemusiceerd en/of gezongen door familie of vrienden of er wordt een muziekgroep voor de gelegenheid ingehuurd.

Onlangs organiseerden wij het afscheid van een jonge vrouw in de prachtige kerk De Duif aan de Prinsengracht te Amsterdam.

Er werd indringend en mooi gesproken door familie, vrienden en collega’s. Bloemen werden om haar heen gelegd als rituele laatste groet. De sfeer en aankleding waren sober, zonder opsmuk, maar precies goed en passend bij deze liefdevolle familie.

De muziek werd verzorgd door het Tobalita Sring Quartet. Het kwartet speelde Puccini’s ‘Crisantemi’ en SQ Opus 41 No. 3 van Schumann. Erg mooi, sfeervol uitgevoerd en de drie dames en een heer waren zeer bescheiden in hun aanwezigheid.

Schermafbeelding 2017-02-15 om 12.28.51

 

Bewaren

Bewaren

Rituelen bieden bij een afscheid troost en houvast. Hoe kun je zulke
 afscheidsrituelen zelf invullen? En welke rol kan een uitvaartverzorger daar bij spelen?

Rituelen geven een moment of gebeurtenis diepere betekenis. Een uitvaartritueel drukt zonder woorden de gevoelens van nabestaanden uit en onderstreept wie de overledene was. De kracht schuilt in eenvoud en herkenbaarheid. Veel rituelen maken daarnaast gebruik van een bepaalde symboliek. Door een kaars aan te steken, creëer je een moment van stilte en bezinning en zet je tegelijkertijd de overledene in het licht.

Afscheidsrituelen

Bij een kerkelijke uitvaart zijn veel rituelen van oudsher onderdeel van de dienst. Vaak worden de psalmen en bijbelpassages samen uitgezocht, waarna de priester of pastoor de dienst leidt. Maar ook bij uitvaarten die niet vanuit de kerk worden verzorgd, hebben mensen behoefte aan rituelen. Ze gaan dan op zoek naar persoonlijke rituelen om de uitvaartplechtigheid extra ‘betekenis’ mee te geven. Dat kan van alles zijn: met alle kleinkinderen de kist beschilderen, alle bezoekers een bloem op de kist laten leggen, een fotocollage van het leven van de overledene laten zien – zelfs samen koffiedrinken na de plechtigheid is eigenlijk al een ritueel. Datgene waar bewust inhoud aan wordt geven en nadrukkelijk wordt benoemd is een ritueel.

Weinig tijd

Wanneer het overlijden onverwacht komt, is er weinig tijd om na te denken over afscheidsrituelen. In die paar dagen tussen overlijden en uitvaart moet er immers al zo veel geregeld worden. Als uitvaartverzorger denk je mee, geef je advies en help je bij het realiseren van de wensen. Zeker wanneer nabestaanden iets heel bijzonders willen waarvan ze niet goed weten hoe ze het in een afscheidsplechtigheid kunnen inpassen, wanneer ze onderling discussie hebben of moeite hebben om de juiste tekst of muziek te vinden, kun je als uitvaartverzorger van grote toegevoegde waarde zijn.

Bloemenzee

Toen de vader van Jolanda Kremers (53) op 87-jarige leeftijd overleed, hebben zij en haar familie samen met de uitvaartverzorger een persoonlijke afscheidsceremonie samengesteld. Jolanda: ‘We wilden graag iets doen met bloemen, want daar hield mijn vader zo van. Mijn zus had bedacht dat ze alle bezoekers bij binnenkomst een roos wilde geven die ze vervolgens bij de kist in grote vazen mochten zetten. De uitvaartverzorger vroeg goed door: Wat maakten bloemen voor vader zo bijzonder? Uiteindelijk hebben we op de uitnodiging gevraagd of alle bezoekers een bloem wilden meenemen die ze bij onze vader vonden passen. Al deze bloemen werden in grote vazen naast de kist gezet. Zo stond mijn vader tussen een bonte bloemenzee, precies zoals hij altijd zo mooi vond. Ontroerend om te zien.’

Laatste sacrament

Afscheidsrituelen spelen een rol bij de uitvaart, de uitvaart zelf is één moment in het proces van afscheid nemen. Elza de Weerd (45) en haar zus Eva hadden juist rondom het moment van overlijden van hun moeder behoefte aan een ritueel. Elza: ‘Mijn moeder is katholiek opgevoed, maar deed daar al jaren niets meer aan. Ze herinnerde zich uit haar jeugd wel de rituelen rondom het afscheid van haar opa’s en oma’s, zoals het laatste sacrament. Dat maakte altijd veel indruk op haar. We hebben er een eigen variant op gemaakt, door een kaars aan te steken naast haar sterfbed en een echt ‘afscheidsgesprek’ met elkaar te voeren. Een prachtig, intiem ritueel waar mijn zus en ik nu nog vaak aan terugdenken.’

Vertaalslag

Met betrekking tot persoonlijke afscheidsrituelen is heel veel mogelijk, vaak meer dan mensen denken. Maar met name wanneer het overlijden onverwacht komt, voelt tijd vaak als een beperkende factor. Toch hoeft het niet veel extra tijd en moeite te kosten om de afscheidsrituelen een meer persoonlijke invulling te geven. Bovendien is er ook ná de uitvaart nog veel mogelijk. Denk bijvoorbeeld ook aan een bijzondere manier om de as te verstrooien. Sta stil bij wie de overledene was en bedenk hoe je dit kunt vertalen naar een ritueel. Moeite om die vertaalslag te maken of vraagtekens bij wat er mogelijk is? Vraag dan de uitvaartbegeleider om advies.

Tekst: Frieda Zieleman

‘Wie zegt me dat hij in die kist lag?’

In 2013 verloor Marja (52) haar partner Dennis na zelfdoding. Behalve de leegte die zijn dood achterlaat, heeft Marja er veel last van dat ze hem niet meer heeft mogen zien. Terwijl dit – achteraf bekeken – waarschijnlijk wel had gekund. “Ik wil andere mensen helpen met mijn verhaal, laten zien dat er vaak meer mogelijk is dan je denkt.”

“We waren vier jaar samen en zo gelukkig. Het klopte gewoon. Ik had nooit kunnen bedenken dat er zoiets verschrikkelijks ging gebeuren”, vertelt Marja. Maar in april 2013 maakte Marja’s partner Dennis een einde aan zijn leven. “Een kleine drie maanden voor zijn dood werd hij ineens depressief. Waardoor precies weet ik nog steeds niet. Wellicht had het met de overplaatsing van zijn werk te maken. Hij had moeite met veranderingen. Hij werd stilletjes, piekerde veel, begon af te vallen terwijl hij normaal at en sliep op een gegeven moment bijna niet meer. Op een vrijdagochtend zou hij met een vriend gaan zwemmen, maar is hij nooit gegaan.”

Rollercoaster

Marja’s partner beëindigde zijn leven door voor de trein te springen. “Het is echt, zoals ze zeggen, alsof de grond onder je voeten vandaan zakt. Het was ook direct een rollercoaster, met politie en al omdat het om een niet-natuurlijke dood ging. ‘Is ie nog te zien?’, vroeg ik. Bepaalde delen nog wel, gaven ze aan. ‘Dat wil ik’, zei ik. Vanaf dat moment focuste ik me daar helemaal op. Maar toen de uitvaartverzorger de volgende dag bij mij thuis kwam om de uitvaart te bespreken, begon hij er helemaal niet over. En ikzelf ook niet, want ik was compleet verdoofd. Toen Dennis op maandag van het mortuarium naar het rouwcentrum werd overgebracht, was de kist dicht. Dat was verschrikkelijk. Ik ben nog even alleen bij de kist geweest en heb zitten morrelen om ’m open te krijgen, zó graag wilde ik hem zien.”

Onwerkelijk

“Voor mij is Dennis opgelost als een zeepbel. Zo onwerkelijk. Het gaat je voorstellingsvermogen te boven. Ik heb hem ’s morgens gedag gekust en daarna nooit meer gezien. Nog steeds denk ik soms dat hij zo binnen kan lopen. Of dat hij gewoon op de trein is gestapt en ergens anders verder leeft. Wie zegt me dat hij in die kist lag? Daar heb ik nog steeds last van. Pas een jaar na zijn dood ben ik gaan onderzoeken waarom ik Dennis eerst wel en daarna niet meer mocht zien. Gewoon om erachter te komen waarom het is gegaan zoals het is gegaan.”

Reconstructies

“Ik begrijp natuurlijk de overwegingen om nabestaanden niet meer te laten kijken. Het kan ook traumatisch zijn om een overleden naaste te zien die ernstig verminkt is. Maar waar het mij om gaat is dat je als nabestaande uiteindelijk zélf de keuze mag maken. Familie van Dennis zei bijvoorbeeld: ‘Wij herinneren hem liever zoals hij was’. En dat is hun goed recht. Maar ik had hem nog heel graag willen zien. Al hadden ze alleen maar zijn hand zichtbaar gemaakt. Dan had ik nog wel zíjn hand gezien, de hand die ik ken. Of een pluk van zijn mooie haar, dat was sowieso mogelijk geweest.”

Met eigen ogen

Fysiek afscheid nemen van een overleden naaste is belangrijk om het bewustzijn te laten registreren dat degene echt niet meer leeft. Zolang je dat niet met eigen ogen hebt gezien, is het bijna niet voor te stellen. Daarnaast is een laatste aanraking van groot belang. In het geval van zelfdoding wordt vaak geadviseerd de overledene niet meer te zien. De aanblik zou te traumatisch zijn bij een gewelddadige dood. Toch zijn er vaak meer mogelijkheden dan aanvankelijk gedacht. Als de overledene verder onder een laken verborgen blijft, kan bijvoorbeeld het zien of voelen van een hand heel troostrijk zijn. De herkenning neemt bovendien het ongeloof weg, waardoor je een heel ander begin van het rouwproces krijgt.

Tekst: Laura Thuis M.M.V. Cura Mortu Orum (CMO)