T R O O S T – R I T U E E L

Hoe doe je dat: afscheid nemen van een geliefde of een dierbare en je moet 1,5 meter afstand houden van lieve familie en vrienden die jou zo graag in de armen zouden willen sluiten om een hele dikke troostende knuffel te geven. In de praktijk van vandaag bewegen we ongemakkelijk en op afstand om elkaar heen.

Met de stoelen 1,5 meter uit elkaar lijkt het wel een eindexamen lokaal in plaats van een afscheidsruimte. Hoe voel je je verbonden, kun je elkaar toch vasthouden? Door jezelf te omhelzen. Door jezelf vast te houden.

Troost jezelf en daarmee ook de ander.

Samen met Yoga docent Neel van Leeuwen bedachten we een ritueel waarin we elkaar kunnen vasthouden door je zelf te omarmen. Siem van Leeuwen tekende de illustraties bij de uitleg die wij geven aan genodigden bij rouwbezoeken en uitvaarten.

Juist in deze periode waarin we elkaar fysiek niet kunnen vasthouden is (het gevoel van) saamhorigheid zo belangrijk. In onze harten zijn we verbonden. Aan het begin van de afscheidsceremonie creëren we een moment om deze saamhorigheid op een andere manier te bereiken. We brengen onze harten samen, samen met het moment, met elkaar en met de overledene.

Omarm, troost en koester

We nemen aan het begin van de afscheidsbijeenkomst een moment om dit ritueel met elkaar uit te voeren. In dat moment gaan alle aanwezigen met hun aandacht heel bewust naar binnen, naar het eigen hart en naar de eigen ademhaling. Met de handen op het eigen hart, met gesloten ogen gaat men, in gedachten, naar een mooie, dierbare herinnering aan de overledene. Doel van deze gezamenlijke handeling is het ervaren van de saamhorigheid. Tijdens dit ritueel omhelst iedereen zichzelf, wiegend, in koestering, met aandacht. Aan het einde van dit ritueel opent iedereen de ogen en kijkt om zich heen, naar de anderen.

Wij noemen dit het *Omarm * Troost * Koester-ritueel.

Het werkt!

Voor mensen die niet dagelijks aan yoga en/of meditatie doen lijkt dit een beetje onbekend en onwennig.

Wij hebben inmiddels hele goede ervaringen met het uitvoeren van dit ritueel tijdens de kleine -door Corona- ‘uitgeklede- afscheidsbijeenkomsten.

Want ondanks de afstand zijn we toch samen.

 

WHATS IN A TEAR van Merle Bergers

Het nieuwe nadenken over -het vormgeven van- de dood. Van zit-lig-kisten tot witte cake: zo denken deze designers over de sterven, de dood, afscheid, uitvaart en rouw

Een virtuele bijna-doodervaring of een app om na het overlijden van je dierbare in contact te blijven. In het Cube Design Museum geven ontwerpers een moderne draai aan de dood.

De tentoonstelling toont hedendaagse ontwerpen rond afscheid nemen, sterven, dood, rouwen en herinneren. Zo’n 50 objecten laten zien hoe ontwerpers van nu invulling geven aan verschillende behoeften en rituelen rondom de dood.

BRIEFKAARS van Jorik Hepworth

Niks mis met een traditionele uitvaart maar het mag ook anders

We kiezen steeds vaker voor een minder traditionele begrafenis. De expositie laat zien hoe designers – vaak na een eigen ervaring – invulling geven aan behoeften en rituelen rondom de dood. Interieurbouwer Sjeng Schellinx denkt bijvoorbeeld dat er behoefte is aan een zit-lig-kist, waarin de overledene wordt opgebaard in een luie stoel. Ontwerpduo Citelli en Bretzel bedachten een biologisch-afbreekbare capsule waarin de overledene wordt geplaatst. Hier wordt na het begraven van de kist een boom op geplant als gedenkteken.

Vertrektijden van doden op hun laatste reis

Elke seconde sterven twee mensen op de wereld. Designer Niek Audenaerd ontwierp daarom Departures, waarbij hij alle overledenen aankondigt als vluchten van vliegtuigen. Ook verliest het dragen van traditionele zwarte kleding terrein. Food-designer Marije Vogelzang ontwierp daarom een volledig witte begrafenis, waarbij zelfs het eten wit is.

Het bespreekbaar maken van de dood kan bijdragen aan de vermindering van de angst voor de dood en het accepteren van sterven als onlosmakelijk onderdeel van het leven.

Praktische informatie over de tentoonstelling

(Re)Design Death is een expositie van het Cube Design Museum in Kerkrade, het eerste museum van Nederland dat volledig in het teken van design staat. De tentoonstelling zal in het Cube Design Museum te zien zijn vanaf 11 februari tot en met 24 januari 2021. Meer informatie vindt u hier

 

Rituelen bieden bij een afscheid troost en houvast. Hoe kun je zulke
 afscheidsrituelen zelf invullen? En welke rol kan een uitvaartverzorger daar bij spelen?

Rituelen geven een moment of gebeurtenis diepere betekenis. Een uitvaartritueel drukt zonder woorden de gevoelens van nabestaanden uit en onderstreept wie de overledene was. De kracht schuilt in eenvoud en herkenbaarheid. Veel rituelen maken daarnaast gebruik van een bepaalde symboliek. Door een kaars aan te steken, creëer je een moment van stilte en bezinning en zet je tegelijkertijd de overledene in het licht.

Afscheidsrituelen

Bij een kerkelijke uitvaart zijn veel rituelen van oudsher onderdeel van de dienst. Vaak worden de psalmen en bijbelpassages samen uitgezocht, waarna de priester of pastoor de dienst leidt. Maar ook bij uitvaarten die niet vanuit de kerk worden verzorgd, hebben mensen behoefte aan rituelen. Ze gaan dan op zoek naar persoonlijke rituelen om de uitvaartplechtigheid extra ‘betekenis’ mee te geven. Dat kan van alles zijn: met alle kleinkinderen de kist beschilderen, alle bezoekers een bloem op de kist laten leggen, een fotocollage van het leven van de overledene laten zien – zelfs samen koffiedrinken na de plechtigheid is eigenlijk al een ritueel. Datgene waar bewust inhoud aan wordt geven en nadrukkelijk wordt benoemd is een ritueel.

Weinig tijd

Wanneer het overlijden onverwacht komt, is er weinig tijd om na te denken over afscheidsrituelen. In die paar dagen tussen overlijden en uitvaart moet er immers al zo veel geregeld worden. Als uitvaartverzorger denk je mee, geef je advies en help je bij het realiseren van de wensen. Zeker wanneer nabestaanden iets heel bijzonders willen waarvan ze niet goed weten hoe ze het in een afscheidsplechtigheid kunnen inpassen, wanneer ze onderling discussie hebben of moeite hebben om de juiste tekst of muziek te vinden, kun je als uitvaartverzorger van grote toegevoegde waarde zijn.

Bloemenzee

Toen de vader van Jolanda Kremers (53) op 87-jarige leeftijd overleed, hebben zij en haar familie samen met de uitvaartverzorger een persoonlijke afscheidsceremonie samengesteld. Jolanda: ‘We wilden graag iets doen met bloemen, want daar hield mijn vader zo van. Mijn zus had bedacht dat ze alle bezoekers bij binnenkomst een roos wilde geven die ze vervolgens bij de kist in grote vazen mochten zetten. De uitvaartverzorger vroeg goed door: Wat maakten bloemen voor vader zo bijzonder? Uiteindelijk hebben we op de uitnodiging gevraagd of alle bezoekers een bloem wilden meenemen die ze bij onze vader vonden passen. Al deze bloemen werden in grote vazen naast de kist gezet. Zo stond mijn vader tussen een bonte bloemenzee, precies zoals hij altijd zo mooi vond. Ontroerend om te zien.’

Laatste sacrament

Afscheidsrituelen spelen een rol bij de uitvaart, de uitvaart zelf is één moment in het proces van afscheid nemen. Elza de Weerd (45) en haar zus Eva hadden juist rondom het moment van overlijden van hun moeder behoefte aan een ritueel. Elza: ‘Mijn moeder is katholiek opgevoed, maar deed daar al jaren niets meer aan. Ze herinnerde zich uit haar jeugd wel de rituelen rondom het afscheid van haar opa’s en oma’s, zoals het laatste sacrament. Dat maakte altijd veel indruk op haar. We hebben er een eigen variant op gemaakt, door een kaars aan te steken naast haar sterfbed en een echt ‘afscheidsgesprek’ met elkaar te voeren. Een prachtig, intiem ritueel waar mijn zus en ik nu nog vaak aan terugdenken.’

Vertaalslag

Met betrekking tot persoonlijke afscheidsrituelen is heel veel mogelijk, vaak meer dan mensen denken. Maar met name wanneer het overlijden onverwacht komt, voelt tijd vaak als een beperkende factor. Toch hoeft het niet veel extra tijd en moeite te kosten om de afscheidsrituelen een meer persoonlijke invulling te geven. Bovendien is er ook ná de uitvaart nog veel mogelijk. Denk bijvoorbeeld ook aan een bijzondere manier om de as te verstrooien. Sta stil bij wie de overledene was en bedenk hoe je dit kunt vertalen naar een ritueel. Moeite om die vertaalslag te maken of vraagtekens bij wat er mogelijk is? Vraag dan de uitvaartbegeleider om advies.

Tekst: Frieda Zieleman