Prachtige illustraties bij dit artikel door XF&M

Afscheid is liefde: artikel over Uitvaart en Corona in de PS (Parool) van zaterdag 4 april 2020 door Jocelyn Vreugdenhil. Uitvaart in Corona-tijd belicht door verschillende uitvaartondernemers waaronder wij. Lees het artikel.

 

 

T R O O S T – R I T U E E L

Hoe doe je dat: afscheid nemen van een geliefde of een dierbare en je moet 1,5 meter afstand houden van lieve familie en vrienden die jou zo graag in de armen zouden willen sluiten om een hele dikke troostende knuffel te geven. In de praktijk van vandaag bewegen we ongemakkelijk en op afstand om elkaar heen.

Met de stoelen 1,5 meter uit elkaar lijkt het wel een eindexamen lokaal in plaats van een afscheidsruimte. Hoe voel je je verbonden, kun je elkaar toch vasthouden? Door jezelf te omhelzen. Door jezelf vast te houden.

Troost jezelf en daarmee ook de ander.

Samen met Yoga docent Neel van Leeuwen bedachten we een ritueel waarin we elkaar kunnen vasthouden door je zelf te omarmen. Siem van Leeuwen tekende de illustraties bij de uitleg die wij geven aan genodigden bij rouwbezoeken en uitvaarten.

Juist in deze periode waarin we elkaar fysiek niet kunnen vasthouden is (het gevoel van) saamhorigheid zo belangrijk. In onze harten zijn we verbonden. Aan het begin van de afscheidsceremonie creëren we een moment om deze saamhorigheid op een andere manier te bereiken. We brengen onze harten samen, samen met het moment, met elkaar en met de overledene.

Omarm, troost en koester

We nemen aan het begin van de afscheidsbijeenkomst een moment om dit ritueel met elkaar uit te voeren. In dat moment gaan alle aanwezigen met hun aandacht heel bewust naar binnen, naar het eigen hart en naar de eigen ademhaling. Met de handen op het eigen hart, met gesloten ogen gaat men, in gedachten, naar een mooie, dierbare herinnering aan de overledene. Doel van deze gezamenlijke handeling is het ervaren van de saamhorigheid. Tijdens dit ritueel omhelst iedereen zichzelf, wiegend, in koestering, met aandacht. Aan het einde van dit ritueel opent iedereen de ogen en kijkt om zich heen, naar de anderen.

Wij noemen dit het *Omarm * Troost * Koester-ritueel.

Het werkt!

Voor mensen die niet dagelijks aan yoga en/of meditatie doen lijkt dit een beetje onbekend en onwennig.

Wij hebben inmiddels hele goede ervaringen met het uitvoeren van dit ritueel tijdens de kleine -door Corona- ‘uitgeklede- afscheidsbijeenkomsten.

Want ondanks de afstand zijn we toch samen.

 

De magnolia staat op springen. De lente trekt zich er niks van aan.

DE STAD IS VERSTILD, LEEG EN KAAL. WE MOETEN HET EVEN OP EEN ANDERE MANIER DOEN. OOK HET UITVAREN.

‘OP (AAN)GEPASTE WIJZE’.

Maatregelen met betrekking tot de dienstverlening van Rooshert Uitvaartbegeleiding in tijden van het Corona-virus.

De maatregelen vanuit het RIVM zijn constant aan verandering onderhevig. U vindt hier onze laatste update en wij zullen onze maatregelen waar nodig bijstellen. Bovenal zetten wij ons in om u in deze bijzondere en roerige tijd op een zo liefdevol mogelijke manier afscheid te laten nemen van uw dierbare.

Wij vinden de bescherming van de nabestaanden belangrijk. Maar ook de gezondheid van onze collega’s en onszelf is heel belangrijk. Alleen als wij fit en gezond blijven kunnen wij proberen de continuïteit van onze dienstverlening voort te zetten.Wij hebben de volgende maatregelen genomen:

Melding van Overlijden

Als u belt om een overlijden te melden dan zullen wij, zoals altijd, de volgende vragen stellen:

  • Wat is er gebeurd?
  • Waar is de overledene aan overleden?

En gezien de huidige Corona-toestand vragen wij ook:

  • Zijn er aanwezigen die koorts hebben?
  • Zijn er aanwezigen die zich grieperig voelen?
  • Zijn er aanwezigen die verkouden zijn of veel hoesten en/of niezen?

Mocht u hierop positief antwoorden, dan treffen we bij het overbrengen en/of verzorgen van de overledene en het aanname gesprek met de nabestaanden de volgende maatregelen:

Wij verzoeken alle nabestaanden aanwezig in het huis om 1,5 meter afstand van ons en onze collega’s te houden.

Wij gaan zonder nabestaanden naar de ruimte waar de overledene ligt.

Wij verrichten daar de gebruikelijke werkzaamheden en verlaten het pand.

Wij zullen het regelgesprek zoveel mogelijk telefonisch voeren en alle gemaakte afspraken per email bevestigen.

Of:

Als u negatief antwoordt op de bovenstaande vragen zullen we u ook vragen om het aantal nabestaanden dat bij het aanname gesprek betrokken is te beperken. Het liefst praten wij met één persoon maar we begrijpen dat dat in sommige situaties echt niet te doen is. Dan zullen we dat in overleg met u afstemmen. Andere betrokkenen kunnen indien gewenst per telefoon meepraten. Wij zullen meer dan ‘normaal’ gebruik maken van communicatie via email, telefoon en eventueel ook whatsapp.

Thuisopbaring / laatste verzorging

Er mag nog thuis opgebaard worden in de kist of op bed. Onze collega’s zullen dit doen ofwel met een directe collega ofwel met een van ons. Dus niet met familie. Als de familie de laatste verzorging zelf wil doen dan kunnen we hier instructies voor geven.

Verzorgen/kleden voor overbrengen is toegestaan ook hier zonder nabestaanden. Nabestaanden dienen zich in een andere ruimte te bevinden dan onze collega’s en als dat niet mogelijk is, dan minimaal op 1,5 meter afstand.

Bij een eventueel ritueel of kort afscheid wordt dit gedaan zonder aanwezigheid van onze medewerker(s).

Verzorgings & overbreng-team

Onze collega’s beschermen zichzelf met handschoenen en beschermende (plastic) overkleding, deels alvorens het woonhuis te betreden. De medewerkers van het verzorgingsteam zullen u geen hand geven maar zij zullen hun deelneming in woord en gebaar aan u mededelen. Dit geldt ook voor onszelf.

Overledene gestorven aan de gevolgen van het Corona-virus

Bij een overledene die is gestorven aan het Corona-virus vragen wij dat te vermelden en af te zien van een thuis-opbaring. (het besmettingsrisico in dit woonhuis zal groter zijn, en ook de naasten zullen een hogere risico factor vormen).

Het risico van besmetting via de overledene zelf wordt daarin tegen steeds lager (het virus sterft vrij snel na overlijden, binnen 24 uur).

Mensen overleden in het ziekenhuis vormen weinig risico bij vervoer, bijvoorbeeld naar een uitvaartcentrum. Het is echter verstandig deze mensen 1 x 24 uur in het mortuarium van het ziekenhuis te laten verblijven en pas dan te vervoeren. Na deze 24- uurs koeling is overdracht van het virus nog nihil. (let op er kunnen verschillende regels zijn vanuit de verschillende ziekenhuizen).

Rouwvervoer en volgauto’s

In rouwauto’s zullen vanaf heden geen mensen meer naast de chauffeur mogen meerijden. Dus geen uitvaartbegeleider en ook geen familielid van de overledene.

Volgauto’s: hierin zijn ernstige beperkingen. Het advies is : ga met eigen vervoer.  Indien u toch een volgauto wilt dan mogen er in maximaal 4 passagiers mee. (normaal is er plaats voor 7 passagiers).

De Uitvaartbus kan nog ingezet worden maar met maximaal 6 passagiers plus de overledene en niet langer dan een half uur aaneengesloten in de bus.

Crematorium en Begraafplaats

In verband met het Corona-virus heeft het RIVM bepaald dat het aantal bezoekers bij uitvaartplechtigheden en condoleances niet groter mag zijn dan 30 personen. Voor alle locaties geldt dat deze ruim genoeg moeten zijn om de aanwezigen zodanig te verdelen dat de afstand tussen de gasten circa 1,5 meter kan blijven. Dus het aantal toegestane aanwezigen kan kleiner zijn als de ruimte daartoe aanleiding geeft. Er worden geen consumpties geserveerd, de koffie/ontvangkamers zijn gesloten.

Vervolgens is het zo dat crematoria en begraafplaatsen een autonome bevoegdheid hebben en hun eigen aanvullende maatregelen kunnen nemen.

Dragers

Professionele dragers zullen de kist niet meer samen dragen met familie. Indien er voldoende (gezonde) dragers beschikbaar zijn kan er nog wel om een professionele-dragers-groep van 4 man gevraagd worden. Het gebruik van een rijdende begraafplaats-baar heeft absoluut de voorkeur omdat dan de gewenste 1,5 meter afstand -min-of-meer- gehandhaafd kan worden. Het dragen en begeleiden van overledene op de rijdende baar met 4 dragers naar het graf is een dringend advies. Afhankelijk van het gewicht van de overledene kan er gekozen worden voor dragen of kan er alleen gebruik gemaakt worden van de rijdende baar.

Wat een strenge regels! Ja, vinden wij ook maar wij staan er wel achter.

Wij vinden het ook heel erg verdrietig dat alles nu zo anders is in de wereld. Maar wij moeten er even allemaal respect voor hebben dat dit nu de realiteit is. Natuurlijk doen wij onze uiterste best om met u, voor uw dierbare overledene, een zo mooi mogelijk afscheid te organiseren.

Als u vragen heeft mag u altijd vrijblijvend contact met ons opnemen.

 

 

Zorgzaam zijn
Illustratie uit de Decamerone

Decamerone: op de vlucht voor de pest vertellen deze mensen verhalen aan elkaar.

Leven en sterven in tijden van het Corona-virus.

Kleine uitvaarten want we moeten allemaal onze best doen voor ‘flatten the curve’: maximaal 30 personen aanwezig bij een uitvaart. Dit aantal is exclusief het uitvaartpersoneel. Staat de ruimte niet toe dat 1.5 meter afstand gehouden kan worden dan mogen er minder mensen bij zijn. Maatregelen die ‘een uitdaging’ vormen.

Niet alleen alle ‘gewone’ horeca-zaken maar dus ook alle koffiekamers van uitvaartlocaties zijn gesloten.

Wij nemen dit advies ter harte omdat wij het belangrijk vinden bij te dragen aan maatregelen die als doel hebben het land zo min mogelijk te ontwrichten. Besmettingen zo veel mogelijk te voorkomen dan wel over een langere periode te laten ontstaan.

De uitdaging zit hem nu in ‘hoe dan’?

Hoe gaan wij om met dit gegeven. Hoe laat je mensen toch zo goed mogelijk , in zeer klein comité, afscheid nemen van hun dierbare?

Uit de praktijk van vandaag; liefdevolle sociale distantie en creatieve nieuwe rituelen.

Op de kaart staat dat de afscheidsbijeenkomst in besloten kring plaats vindt.

De dag en tijd wordt wel genoemd met het verzoek of iedereen op dat moment, in zijn of haar eigen omgeving, in gedachten bij de overledene en de familie wil zijn. Kaarsjes zullen in vele huizen branden op dat moment. Saamhorigheid en troost op afstand.

Troost-post

Tevens vragen wij op de kaart, en eventueel ook in de rouwadvertentie in de krant, aan mensen om herinneringen aan de overledene, foto’s, verhalen te delen met de familie. Dit kan per post maar dank zij de digitale communicatie-mogelijkheden kunnen wij elkaar ook bereiken zonder fysieke aanraking en nabijheid.

Samenwerken, meebewegen en lief zijn.

Deze ongekende, extreme en bijzondere omstandigheden vragen van ons allemaal veel creativiteit en een flexibele instelling. Wij zetten ons in om u toch op een zo liefdevol mogelijke manier afscheid te laten nemen van uw dierbare.

Ter inspiratie: het ontstaan van een nieuwe Decamorone?

De Decamerone  is een verzameling van honderd verhalen die de Italiaanse dichter en geleerde Giovanni Boccaccio schreef, waarschijnlijk in de periode 1349–1360. Dit middeleeuws werk wordt als zijn meesterwerk beschouwd en geldt stilistisch als een van de mooiste werken uit de Italiaanse literatuur.

In dit boek laat Boccaccio drie mannen en zeven vrouwen honderd verhalen vertellen. Zij bevinden zich veertien dagen op een buitenplaats in afzondering. De mannen en vrouwen zijn gevlucht voor de pest die in Florence woedt.

Laten we ook nieuwe mogelijkheden ontdekken!

“When written in Chinese,
the word ‘crisis’ is composed
of two characters.
One represents danger and
the other represents opportunity.”

John F. Kennedy

 

 

 

 

De dood in de kunst
Zorgvuldig voorbereid

Deze week begeleidt Lisette de uitvaart van haar oudtante van bijna 99. Alles is geregeld, crematie vastgelegd, vervoer besteld, techniek, draaiboek was al met zeer veel aandacht en toewijding ver vooruit bedacht, prachtige locatie voor de afscheidsbijeenkomst namelijk een klooster waar mevrouw ook woonde in de laatste maanden van haar leven.

Op de dag dat de rouwkaarten op de mat vielen bij alle genodigden krijgen we echter te horen dat de uitvaartbijeenkomst niet mag plaatsvinden in verband met het huidige Corona virus. De locatie is namelijk ook een woonzorgcentrum waar veel oudere en dus kwetsbare mensen wonen.

Slik!

en

Wat nu!?

Er worden verschillende andere locaties bedacht en er wordt druk heen en weer gebeld, gemaild en geappt. En dan volgt er opeens rust. Want het ‘probleem’ leidt eigenlijk als vanzelf naar een hele simpele en charmante oplossing; de geplande crematie in kleine kring zal gewoon doorgang vinden. Er wordt niet in allerijl in paniek gezocht naar een vervangende nood-lokatie maar er wordt ruimte en tijd gemaakt om op een later moment te herdenken.

Vandaag gaat er een nieuw bericht uit naar alle genodigden waarin wordt verteld dat de afscheidsbijeenkomst niet door zal gaan. Later, en wel op de dag waarop mevrouw 99 zou worden, zal men een herdenkingsbijeenkomst organiseren. Dat kan dan in alle rust, zonder Corona paniek (er van uit gaande dat die storm is gaan liggen) op een nieuwe prachtige locatie.

Uitgestelde herdenking

Het vergt tijd, geduld en creatief omgaan met wat zich voordoet op je pad. Maar gezien de omstandigheden is dit een hele goede oplossing waar alle naasten zich heel goed bij voelen. En ze weten zeker dat Oudtante het hier ook helemaal mee eens zou zijn.

Corona protocol in uitvaartland

Sinds deze week heeft ook de uitvaartwereld een protocol voor het Corona virus. Voor de uitvaartbegeleiding geldt dat we gewoon handen blijven geven, maar regelmatig onze handen wassen. ‘Hoe lang is het Corona virus besmettelijk na overlijden?’ is een vraag die veel gesteld wordt. Volgens de GGD en het RIVM kan het Corona virus tot 3 dagen na overlijden nog aanwezig zijn. Maar omdat besmetting plaatsvindt door druppels via hoesten en niezen, kan er niets meer gebeuren. Wel moet je zorgen voor goede handhygiëne. Dus vaak wassen en desinfecterende alcohol gebruiken.

Thuisopbaring nog steeds mogelijk

Een door het Corona virus gevelde overledene mag thuis worden opgebaard, ook met de kist open. Handcontact met de overledene door de nabestaanden kan ook, mits daarna de handen goed worden gewassen of gebruik wordt gemaakt van handalcohol. Het geven van een kus aan de overledene wordt afgeraden.

Uitstellen van afscheidsbijeenkomsten?

Daar waar grote groepen mensen samenkomen is natuurlijk grotere kans op besmetting. Daarom zullen er de komende tijd waarschijnlijk meer uitvaarten in kleine kring plaatsvinden. Op die manier is het iets beter te controleren hoewel ook deze griep in een klein hoekje blijkt te zitten.

Aanvaarden dat het nu ‘is wat het is’ en flexibel en creatief handelen.

Een goede optie is dus een crematie of begrafenis in kleine kring en over enige tijd, als de kust weer veiliger is, alsnog een bijeenkomst organiseren waarin de overledene alle aandacht en liefdevolle herdenking krijgt die hij of zij verdient.