Opruimen voor je dood gaat

OPRUIMEN VOOR JE DOODGAAT : de edele Zweedse kunst van Döstädning   Auteur: Margareta Magnusson

Wil je je familie na je dood niet opzadelen met uitpuilende kasten en kamers, orden dan je bezittingen bijtijds. ‘Opruimen voor je doodgaat draait niet alleen om spullen. Als dat zo was, dan zou het niet zo moeilijk zijn.’

OPRUIMEN VAN SPULLEN EN EMOTIES

Dat zegt de auteur Margareta Magnusson, een Zweedse dame van ‘ergens tussen de 80 en 100 jaar oud’ . Opruimen gaat niet alleen over spullen wegdoen, maar opruimen gaat over emotie. In een heel leven verzamelt een mens van alles, spullen en herinneringen. Opruimen gaat dan niet zo snel. Je blijft natuurlijk steken in liefdesbrieven van vroeger, in fotoboeken of in schoolspullen. Er komen zowel positieve als negatieve emoties bij je naar boven. Je wandelt over het laantje der herinneringen. Dat is ook de reden waarom Margareta er voor pleit dat je er op tijd mee begint. Dan kun je alles rustig bekijken en je leven overzien. Dan heb je de tijd om te bedenken wat je met je spullen zult gaan doen.

REFLECTEREN OP JE LEVEN

Döstädning is het Zweedse gebruik om je materiële bezittingen
te ordenen tegen het einde van je leven. Het is een manier om je
nabestaanden nergens mee op te zadelen, maar ook een ritueel
dat je helpt om te reflecteren op je leven – of dat nou binnenkort
op zijn einde loopt of nog bij lange na niet. Wat laat je
achter aan materiële bezittingen als je er zelf niet meer bent?
Wat zegt dat over jou? En zou je daar dan maar niet beter zelf de
regie in nemen? Door de erfstukken te scheiden van de rommel,
orden je ook de waardevolle herinneringen.

EEN PAAR TIPS UIT HET BOEK

1.Begin rond je 65ste, dan heb je er zeker nog puf voor. Kies een tempo dat bij je past. Zie ontspullen als een mooie manier om je leven te overzien. Verkoop wat weg mag of schenk het weg. Dat levert soms leuke contacten op met een veilingmeester, kopers of de medewerkers van de kringloopwinkel.

2. Sla foto’s en brieven nog even over. Opspelende herinneringen halen de vaart eruit. Ben je klaar met de rest, overweeg dan dia’s en foto’s in te scannen en op een USB-stick uit te delen. Of sorteer foto’s en stop ze voor elk familielid in een envelop. Margareta deelt ze uit op bijzondere momenten.

3. Laat instructies na zoals Margareta’s moeder op briefjes deed: ‘Deze kleding kan naar het goede doel’ of ‘dit boek moet terug naar Jonas’. Op de revers van een paardrijtenue hangt de naam van een contactpersoon van een museum. ‘Het voelde alsof zij me begeleidde’, schrijft de auteur.

4. Nodig kandidaten uit voor de bezittingen die weg kunnen: een kleinkind, buurman of jonge kennis die op zichzelf gaat wonen. Laat zien wat je hebt en vertel het verhaal erachter. Misschien kun je tassen en dozen klaarzetten zodat jouw overbodige spullen direct met de nieuwe eigenaar mee kunnen.

5.Voorkomen gêne bij familie. Zorg dat nabestaanden niet van streek raken van brieven of dagboeken. Voer ze aan de papierversnipperaar of gooi ze in het vuur. En snoei alvast in geheime verzamelingen. Margareta: ‘Bewaar je favoriete dildo, maar gooi de andere vijftien weg’.

6. Maak een weggooidoos voor na je dood met je oude liefdesbrieven en aandenkens. Goed om af en toe in te kijken en gemakkelijk weg te gooien als je er niet meer bent. Neem geen grote doos, een schoenendoos moet afdoende zijn.

VIER HET GELUK DAT EEN MENS IN EEN LEVEN VERZAMELT

Opruimen voor je doodgaat is een praktische gids die je helpt
inventariseren wat écht belangrijk is, om zo comfortabel en
stressvrij mogelijk met je bezittingen om te gaan. Margareta
Magnusson bespreekt het proces van herinneren, ouder worden
en de dood op verrassend vrolijke wijze, en laat zien dat döstädning
een ontroerende en waardevolle methode is die jou of iemand
die je liefhebt kan helpen om al het geluk te vieren dat een mens
in een leven verzamelt.

Rituelen bieden bij een afscheid troost en houvast. Hoe kun je zulke
 afscheidsrituelen zelf invullen? En welke rol kan een uitvaartverzorger daar bij spelen?

Rituelen geven een moment of gebeurtenis diepere betekenis. Een uitvaartritueel drukt zonder woorden de gevoelens van nabestaanden uit en onderstreept wie de overledene was. De kracht schuilt in eenvoud en herkenbaarheid. Veel rituelen maken daarnaast gebruik van een bepaalde symboliek. Door een kaars aan te steken, creëer je een moment van stilte en bezinning en zet je tegelijkertijd de overledene in het licht.

Afscheidsrituelen

Bij een kerkelijke uitvaart zijn veel rituelen van oudsher onderdeel van de dienst. Vaak worden de psalmen en bijbelpassages samen uitgezocht, waarna de priester of pastoor de dienst leidt. Maar ook bij uitvaarten die niet vanuit de kerk worden verzorgd, hebben mensen behoefte aan rituelen. Ze gaan dan op zoek naar persoonlijke rituelen om de uitvaartplechtigheid extra ‘betekenis’ mee te geven. Dat kan van alles zijn: met alle kleinkinderen de kist beschilderen, alle bezoekers een bloem op de kist laten leggen, een fotocollage van het leven van de overledene laten zien – zelfs samen koffiedrinken na de plechtigheid is eigenlijk al een ritueel. Datgene waar bewust inhoud aan wordt geven en nadrukkelijk wordt benoemd is een ritueel.

Weinig tijd

Wanneer het overlijden onverwacht komt, is er weinig tijd om na te denken over afscheidsrituelen. In die paar dagen tussen overlijden en uitvaart moet er immers al zo veel geregeld worden. Als uitvaartverzorger denk je mee, geef je advies en help je bij het realiseren van de wensen. Zeker wanneer nabestaanden iets heel bijzonders willen waarvan ze niet goed weten hoe ze het in een afscheidsplechtigheid kunnen inpassen, wanneer ze onderling discussie hebben of moeite hebben om de juiste tekst of muziek te vinden, kun je als uitvaartverzorger van grote toegevoegde waarde zijn.

Bloemenzee

Toen de vader van Jolanda Kremers (53) op 87-jarige leeftijd overleed, hebben zij en haar familie samen met de uitvaartverzorger een persoonlijke afscheidsceremonie samengesteld. Jolanda: ‘We wilden graag iets doen met bloemen, want daar hield mijn vader zo van. Mijn zus had bedacht dat ze alle bezoekers bij binnenkomst een roos wilde geven die ze vervolgens bij de kist in grote vazen mochten zetten. De uitvaartverzorger vroeg goed door: Wat maakten bloemen voor vader zo bijzonder? Uiteindelijk hebben we op de uitnodiging gevraagd of alle bezoekers een bloem wilden meenemen die ze bij onze vader vonden passen. Al deze bloemen werden in grote vazen naast de kist gezet. Zo stond mijn vader tussen een bonte bloemenzee, precies zoals hij altijd zo mooi vond. Ontroerend om te zien.’

Laatste sacrament

Afscheidsrituelen spelen een rol bij de uitvaart, de uitvaart zelf is één moment in het proces van afscheid nemen. Elza de Weerd (45) en haar zus Eva hadden juist rondom het moment van overlijden van hun moeder behoefte aan een ritueel. Elza: ‘Mijn moeder is katholiek opgevoed, maar deed daar al jaren niets meer aan. Ze herinnerde zich uit haar jeugd wel de rituelen rondom het afscheid van haar opa’s en oma’s, zoals het laatste sacrament. Dat maakte altijd veel indruk op haar. We hebben er een eigen variant op gemaakt, door een kaars aan te steken naast haar sterfbed en een echt ‘afscheidsgesprek’ met elkaar te voeren. Een prachtig, intiem ritueel waar mijn zus en ik nu nog vaak aan terugdenken.’

Vertaalslag

Met betrekking tot persoonlijke afscheidsrituelen is heel veel mogelijk, vaak meer dan mensen denken. Maar met name wanneer het overlijden onverwacht komt, voelt tijd vaak als een beperkende factor. Toch hoeft het niet veel extra tijd en moeite te kosten om de afscheidsrituelen een meer persoonlijke invulling te geven. Bovendien is er ook ná de uitvaart nog veel mogelijk. Denk bijvoorbeeld ook aan een bijzondere manier om de as te verstrooien. Sta stil bij wie de overledene was en bedenk hoe je dit kunt vertalen naar een ritueel. Moeite om die vertaalslag te maken of vraagtekens bij wat er mogelijk is? Vraag dan de uitvaartbegeleider om advies.

Tekst: Frieda Zieleman

Bloemen voor het leven

Wij doen het zelf en samen

Regelmatig maken wij kleine bloemwerkjes voor de naasten van de overledene. Die stellen we samen uit de bloemstukken die zijn meegenomen naar de uitvaart. Voorzichtig en onopvallend indien de bloemstukken nog op het graf komen te liggen. Bij crematies is er meer keus omdat er dan meer twijfel is … ‘wat te doen met de bloemen?’.

Wij houden van ‘zelf doen’. En stimuleren dit ook omdat we denken dat heel bewust zelf dingen verzinnen, doen en maken kan bijdragen aan een goede rouwperiode.

De kleine bloemwerkjes gaan mee naar huis als liefdevolle herinnering aan de dag van de uitvaart. Gedroogd vormen deze kleine stilleventjes vaak jaren een constante in memoriam naast een foto. Prachtige stille plek voor herinnering.

 

Muziek en literatuur over sterfelijkheid op zaterdag 26 oktober.

Tijdens de Dutch Design Week 2019 in Eindhoven organiseert Stichting Watershed samen met Museum Tot Zover twee events over de dood.

Naast een pop-up tentoonstelling van Saskia Aukema -De kist al in huis- in het TAC, is er ook een bijzondere editie van The Last Supper

de diner-performance van Emma Berentsen. Als klap op de vuurpijl is het 26 oktober tijd voor Hallo Dood een live event met optredens van o.a. Typhoon in het Parktheater van Eindhoven.

Hallo Dood is een live event van Watershed in samenwerking met Museum Tot Zover – een avond van muziek, en literatuur over, jawel, de dood. Tijdens deze avond kruipen we op de bank bij die goeie ouwe Magere Hein voor een mooi gesprek over de dood. Met een avond vol prikkelende muziek, literatuur, filosofie en visuele stroomstoten. Met Typhoon, Kader Abdolah, Lucky Fonz III, LouLou Elisabettie, Lisa Weeda en Juliet Gagnon dagen de talenten van Watershed de dood uit: welke rol speelt de dood in ons leven? En waarom zijn we er eigenlijk bang voor?

Duizelingwekkend Herinneringskunstwerk

Citaat uit de recensie verschenen in ZIN magazine op 28 mei 2019:

‘Alleen de vragen resten nog. Opmerkelijk debuut over ouderdom, herinneringen en afscheid nemen.De Parijse Jeanne zit in haar stoel en kijkt om zich heen. Praten doet ze niet meer. Straks beslissen haar kinderen dat het tijd is voor een verzorgingshuis. Wat rest zijn de belangrijkste vragen des levens: heb ik het goed gedaan en hoe gaan we straks voorgoed uit elkaar?’

Schemerland gaat over herinneren en vergeten, over leren spreken over het leven en de dood. Jeanne blikt terug op haar leven en vraagt zich af: heb ik het goed gedaan? Hoe neem je afscheid van het leven, van een kind, een moeder? Wat vermag verbeelding in een pijnlijk klein gebleven vrouwenleven? Schemerland is een taalbouwwerk over menselijk onvermogen.

In Spoelstra’s uitzonderlijk rijke boek levert de hoofdpersoon een krachtmeting met spoken uit het verleden en het onvermijdelijke einde. Een vrouw zit in haar stoel, kijkt televisie en aanschouwt hoe de wereld, net als zij, ten onder gaat.

Berthe Spoelstra

Lees meer op de website van Berthe

 

En persoonlijke noot van Anne Margriet: Sinds onze studie theaterwetenschappen zijn wij, 8 dames sterk, een Damesclub die meerdere keren per jaar samenkomt. Berthe is een van ons.